มรดกที่ ๙๑. โดยหลักธรรมะ เราอาจจะมี จิตเป็นสุขแท้จริง ได้ ตั้งแต่ เมื่อกำลัง ทำการงานนั้น ๆ อยู่ แต่ไม่มีใครสนใจ ความสุข ที่แท้จริง ชนิดนี้ เพราะ ชะเง้อหาแต่ความเพลิดเพลิน อันหลอกลวง เพื่อแลกเอา ด้วยหยาดเหงื่อ แรงงานนั้นๆ อยู่ตลอดเวลา.

มรดกที่ ๙๒. การเกิดทางวิญญาณ ในขณะ แห่งปฏิจจสมุปบาท ที่คนไม่รู้จัก นั้นมีทุกคราว ที่คนสัมผัสอารมณ์ ด้วยอวิชชา แล้วเกิดตัณหา มิใช่หมายถึง การเกิดหนเดียว ตายหนเดียว ซึ่งเป็นการเกิด ฝ่ายรูปธรรม ดังที่เข้าใจกัน แล้วก็ ไม่อาจจะเข้าใจ เรื่องปฏิจจสมุปบาท.

มรดกที่ ๙๓. การบรรลุธรรม หรือมีธรรม นั้น ไม่ได้หมายความว่า ต้องเรียนอภิธรรม - กินแต่ผัก - ห่มจีวรกรัก - แบกกลด - ถือไม้เท้ายาว - พูดเบาๆ - เดินค่อยๆ - แขวนลูกประคำ  เป็นต้น แต่บรรลุ หรือ มีได้ ด้วยการปฏิบัติ ให้ถูกต้องตาม กฏอิทัปปัจจยตา ของสีล - สมาธิ - ปัญญา.

มรดกที่ ๙๔. ธรรมะของโพธิสัตว์ สรุปได้เป็น ๔ หัวข้อ คือ สุทธิ - ปัญญา - เมตตา - ขันตี ซึ่งมีแวว แสดงอยู่ที่ใบหน้า ของอวโลกิเตศวรปฏิมา ที่ศิลปินกระทำขึ้น ถึงระดับมาตรฐานของยอดศิลปะ

มรดกที่ ๙๕. ความทุกข์สอนอะไรๆ ให้เราได้ดีกว่าความสุข คือ สอนตรงกว่า - มากกว่า - รุนแรงกว่า; ความสุข มีแต่ทำให้ลืมตัว เหลิงเจิ้งไม่ทันรู้ และ ไม่ค่อยสอนอะไร. ขอขอบใจ ความทุกข์ ซึ่งเป็นเสมือน "เพชร" ในหัวคางคก.

มรดกที่ ๙๖. เพชรในหัวคางคก คือ ความดับทุกข์ ที่หาพบในความทุกข์ เสมือนการดับไฟ ก็หาพบที่ไฟ นั่นเอง จงรู้จักความลับข้อนี้ ด้วยกันทุกคนเถิด มิฉะนั้น จะหาไม่พบ สิ่งที่ควรพบตามธรรมชาติทั่วไป

มรดกที่ ๙๗. ระบบการปฏิบัติดับทุกข์ ไม่เหลือในขั้นสุดท้ายนั้น เป็นการตกกระได พลอยกระโจน คือ เมื่อรู้ว่า จะดับชีวิต หรือตายแน่แล้ว ก็ไม่มีจิตกวัดแกว่ง อย่างใด แต่ตั้งจิต สมัครดับไม่เหลือ จากการเวียนว่ายตายเกิด ไม่มีหวังในการเกิดใหม่ โดยสิ้นเชิง.

มรดกที่ ๙๘. ขอย้ำเรื่องนรก-สวรรค์ที่แท้ ในพุทธศาสนา อีกครั้งหนึ่ง ว่า ได้แก่ ผลที่ได้รับจากการกระทำผิด หรือ กระทำถุกทางอายตนะ เมื่อมีผัสสะ ที่ ตา - หู - จมูก - ลิ้น - กาย - ใจ อันกำลังรู้สึกอยู่ในจิต ที่นี่ และเดี๋ยวนี้ นรกใต้ดิน หรือ สวรรค์บนฟ้า ต่อตายแล้ว ที่กล่าวกัน มาแต่ก่อนพุทธกาลนั้น ขึ้นอยู่กับ นรกสวรรค์ ที่แท้ ที่นี่ และเดี๋ยวนี้ 

มรดกที่ ๙๙. การสอนเรื่องทางจริยธรรม ทุกเรื่อง ต้องสอนครบเป็นคู่ๆ คือ สอนทั้งข้อที่ว่าให้ทำอย่างไร (ตัวศีลธรรม) และข้อที่ว่า ทำไมจึงต้องทำอย่างนั้น (ตัวปรมัตถธรรม ซึ่งเป็นเหตุผลของศีลธรรม) และถ้าเพิ่มขึ้นอีกอย่างหนึ่งว่า มันจะมีผลแท้จริงอย่างไร เข้าอีกด้วยก็จะยิ่งดี ขออย่าได้บกพร่องในหลักเกณฑ์ข้อนี้.

มรดกที่ ๑๐๐. หัวใจพุทธศาสนาสำหรับคนทั่วไป ทั้งที่กำลังปฏิบัติ และที่เสร็จการปฏิบัติแล้ว นั้น คือ สัจจธรรมที่ว่า "สิ่งทั้งปวง ไม่ควรยึดมั่น ถือมั่น โดยความเป็น ตัวตน - ของตน" ทุกคนต้องปฏิบัติสิ่งนี้ และได้รับผลของสิ่งนี้

BACK NEXT

 

คัดจากหนังสือ อสีติสังวัจฉรายุศมานุสรณ์ จาก ท่านพุทธทาสภิกขุ ในหัวข้อ ฟ้าสางทางมรดก ที่ขอฝากไว้ พิมพ์โดย ธรรมทานมูลนิธิ และ สนพ. สุขภาพใจ พิมพ์ครั้งที่ ๙ พฤษภาคม ๒๕๔๐